Sự ra đời của thú chơi non bộ người Việt Nam - NONBODEP.NET

Sự ra đời của thú chơi non bộ người Việt Nam

 

Non bộ là núi giả (giả sơn) kết hợp với không gian, thời gian, sự tích điển tích tạo thành. Nói một cách khác, non bộ là một vùng non nước trời mây thu nhỏ lại, làm cảnh cho con người qua nghệ nhân tái tạo, non bộ còn là một nghệ thuật kiến trúc cổ và hiện đại.

đá mỹ nghệ non bộ

đá mỹ nghệ non bộ

Ở Việt Nam thi sĩ Tản Đà khi ở Thiên Thai ngắm núi, ngắm cảnh thiên nhiên đã làm bài thơ “Tống biệt”:

Lá đào rơi rắc lối thiên thai,
Suối tiễn, oanh đưa, những ngậm ngùi.
Nửa năm tiên cảnh,
Một bước trần ai,
Ước cũ duyên thừa có thế thôi,
Đá mòn, rêu nhạt
Nước chảy, huê trôi
Cái hạc bay lên vút tận trời!
Trời đất từ nay xa cách mãi
Cửa động Đầu non Đường lối cũ
Ngàn năm thơ thẩn bóng trăng chơi.

Rõ ràng là núi, động, hang, thung lũng đã làm cho con người thanh thản, day dứt, lưu luyến. Và có khi bừng tỉnh để vượt lên tất cả mọi trở lực.

Người chơi núi còn thấy mình nhỏ bé trước thiên nhiên cảnh vật. Khi trở về già nhớ tiếc thời thơ ấu, thời niên thiếu đã đem tuổi thanh xuân rời non lấp biển… Để rồi nhập cả hồn mình vào hai bàn tay tạo ra non bộ, làm cho cảnh vật thu hẹp ấy cũng hùng vĩ, cũng thơ mộng, linh thiêng như cảnh vật sống động ngoài thiên nhiên.

Người chơi non bộ, mang cả núi, cả biển về nhà mình! Tùy theo kỷ niệm, hoặc ý thích của từng người có thích chơi núi ở đất cạn, có thích chơi núi trong bể cảnh. Người thích các dáng núi, thế núi phương Nam, người thích thế núi, dáng núi phương Bắc. Tất cả những điều ấy không ràng buộc như chơi cây thế. Nhưng cái khó ở chỗ đục núi, ghép núi, phong cách, trình bày sao cho hợp lý, không gượng ép để khi ngắm thấy được sự hùng vĩ, hiểm trở, hoặc thấy được phong cảnh thơ mộng, hữu tình.

Các đường nét, các hang động, rêu phong, đường mòn, một chú tiều phu, một vài con khỉ ngồi chênh vênh… chính là ngôn ngữ của non bộ.

Có nhiều loại đá để tạo non bộ: Đá trơ (lũa), đá vôi, đá trầm, đá san hô, đá tai mèo, đá ẩm thủy…

non bộ đẹp

Người chơi núi phải biết chọn đá cho phù hợp với góc sân, mảnh vườn, thềm hiên nhà mình. Nếu là nơi công cộng phải am hiểu tính chất, lịch sử cảnh quan đó để đưa non bộ vào cho phù hợp. Kể cả tích núi lẫn chất đá đều phải theo một qui luật phục vụ cho nội dung của nơi công cộng ấy.

Ví dụ: Không thể lấy tích của Công Đảo để đắp núi cho các chùa chiền, ngược lại không thể lấy tích của chùa Hương Tích (nơi không có căn cứ hoạt động cách mạng) để đắp núi cho các bảo tàng cách mạng hoặc các khu di chỉ, tượng đài liệt sĩ…

Ở Hà Nội hiện nay, một số khách sạn như khách sạn Thắng Lợi và một số gia đình nghệ nhân chơi núi, có nhiều quả núi đẹp. Song nhiều đình chùa, cơ quan việc đắp núi, ghép non bộ còn quá đơn giản. Có những quả núi như một đụn rạ, lùm cây… Trông thô thiển không rung động lòng người.

Người chơi núi và người làm núi với cảnh vật non bộ tuy là hai, ba, nhưng lại hòa nhập làm một.

Con người là bộ phận của thiên nhiên song nhiều lúc thiên nhiên lại tách ra làm bầu bạn với con người. Làm cho con người trở thành đam mê, có khi còn si mê trước thiên nhiên, cảnh vật, thiết kê non bộ.

Thú chơi non bộ là một trong những hiện tượng ấy.